Dịch
NGÀY NÀY NĂM ẤY: 18/7/1982 – Ngày cả thế giới đổi cách đo một con tàu
Ít ai để ý rằng con số "GT" in trên chứng chỉ tàu mà thuyền viên nào cũng quen thuộc chỉ mới tồn tại từ hơn 40 năm trước. Trước đó, việc đo dung tích một con tàu là câu chuyện đau đầu của cả ngành hàng hải thế giới.
Suốt hơn một thế kỷ, các quốc gia hàng hải áp dụng công thức do George Moorsom, một quan chức thuộc Ủy ban Thương mại Anh, xây dựng từ năm 1854. Nhưng mỗi nước lại điều chỉnh công thức này theo cách riêng, dẫn đến tình trạng cùng một con tàu có thể mang những con số dung tích khác nhau tùy nơi đăng kiểm. Hệ quả là chủ tàu phải đối mặt với sự thiếu nhất quán khi tính phí cảng, phí quá cảnh kênh đào, hay khi áp dụng các quy định an toàn quốc tế.
Để giải quyết tình trạng này, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã triệu tập một hội nghị quốc tế tại London vào năm 1969. Ngày 23/6/1969, các quốc gia thành viên thông qua Công ước Quốc tế về Đo dung tích tàu. Công ước quy định hai chỉ số hoàn toàn mới: dung tích toàn phần (Gross Tonnage – GT), tính theo thể tích kín của toàn bộ con tàu, và dung tích hữu ích (Net Tonnage – NT), tính theo thể tích các khoang dùng để chở hàng. Cả hai được tính bằng công thức toán học duy nhất, áp dụng thống nhất cho mọi quốc gia thành viên.
Theo quy định, công ước chỉ có hiệu lực khi được tối thiểu 25 quốc gia phê chuẩn, đại diện cho ít nhất 65% tổng trọng tải đội tàu buôn thế giới. Phải mất hơn một thập kỷ để đạt được ngưỡng này. Cuối cùng, đúng ngày 18/7/1982, công ước chính thức có hiệu lực trên toàn cầu, áp dụng bắt buộc với mọi con tàu đặt sống chính từ ngày đó trở đi. Những tàu đóng trước thời điểm này được phép giữ nguyên cách tính dung tích cũ thêm 12 năm, đến hết ngày 18/7/1994, nhằm tránh gây xáo trộn kinh tế đột ngột cho chủ tàu.
Hơn bốn thập kỷ sau, di sản của công ước vẫn hiện diện trong từng chuyến tàu. Chỉ số GT hiện là căn cứ tính phí cảng, phí quá cảnh kênh đào Panama và Suez, ngưỡng áp dụng nhiều quy định của Công ước SOLAS và MARPOL, định biên thuyền viên tối thiểu, và cả mức phí bảo hiểm trách nhiệm dân sự. Với người đi biển, đây là lời nhắc rằng những con số tưởng chừng khô khan trên giấy chứng nhận tàu thực chất là kết quả của nhiều năm đàm phán để cả ngành hàng hải nói chung một ngôn ngữ kỹ thuật.
Thuật ngữ hàng hải Gross Tonnage (GT) – dung tích toàn phần, đo theo thể tích kín của toàn bộ con tàu.
Net Tonnage (NT) – dung tích hữu ích (dung tích ròng), đo theo thể tích các khoang dùng để chở hàng, hành khách.
Gross Register Tonnage (GRT) – dung tích đăng ký toàn phần, hệ thống đo dung tích cũ trước năm 1982, nay đã bị thay thế.
International Tonnage Certificate – Giấy chứng nhận dung tích quốc tế, tài liệu bắt buộc mọi tàu phải mang theo.
Keel laying – thời điểm đặt sống chính (đặt tấm ki đầu tiên), được coi là ngày khởi công chính thức của một con tàu.
Port dues – phí cảng, khoản phí tàu phải trả khi ra vào cảng, thường tính theo GT.
